एमालेको खरानीबाट मुक्ति: दम्भको महाभारत र पुनर्गठनको आह्वान
नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको एउटा प्रमुख धरोहर नेकपा (एमाले) आज गम्भीर सङ्कटको सामना गरिरहेको छ। पार्टी अध्यक्ष केपी ओलीको नेतृत्व शैली, निर्णय प्रक्रिया र सहयोगी चयनले पार्टीको सङ्गठनात्मक स्वास्थ्य र जनविश्वासलाई गम्भीर रूपमा क्षति पुर्याएको देखिन्छ।
यो आलेख मेरो कुनै व्यक्तिगत आक्रोश होइन, बरु पार्टीको दीर्घकालीन भविष्यप्रति चिन्तित ग्रासरूट कार्यकर्ता र शुभचिन्तकहरूको विवेकपूर्ण चिन्तन हो।
महाभारतमा दुर्योधनले कर्ण, शकुनि र दुःशासन जस्ता विवादास्पद व्यक्तिहरूलाई अत्यधिक महत्त्व दिँदा कौरव वंशको विनाश निम्त्याए। दुर्योधनको अहंकार र गलत सहयोगी चयनले धर्म र न्यायको पक्षलाई कमजोर बनायो। आज एमालेमा पनि यस्तै प्रवृत्ति देखिन्छ — जसले दीर्घकालीन क्षति निम्त्याउने जोखिम बढाएको छ।
पार्टी अध्यक्ष ओलीले आफ्नो नेतृत्वमा दिग्गज महिला नेतृहरू डा. बिन्दा पाण्डे र अष्टलक्ष्मी शाक्य जस्ता अनुभवी र सम्मानित व्यक्तित्वहरूको योगदानलाई पर्याप्त महत्त्व नदिई अन्य व्यक्तिहरूप्रति बढी निर्भर देखिनुभयो। यस्तै, पार्टीमा सयौं स्वच्छ छविका युवा नेताहरू हुँदाहुँदै विवादास्पद पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरूलाई महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी दिईयो। राजनीतिमा प्रतिस्पर्धालाई सम्मान गर्ने लोकतान्त्रिक मूल्यलाई बेवास्ता गर्दै आलोचकहरूप्रति तीखा टिप्पणीहरू गरिनु, क्षेत्रीय, साम्प्रदायिकता तथा जातीय भावनालाई चोट पुर्याउने शैली र अपराधिक आरोप लागेका व्यक्तिहरूलाई पार्टीको छविसँग जोड्नु जस्ता घटनाक्रमले पार्टीको नैतिक आधारलाई कमजोर बनाएको छ।
पार्टी फुटाउने प्रमुख भूमिका खेलेका व्यक्तिलाई आफ्नो स्वार्थ अनुकुल राष्ट्रिय सभा सदस्य मनोनयन गर्नुले पनि पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र र मूल्य प्रणालीप्रति प्रश्न उठेको छ। यी निर्णयहरूले पार्टीको सङ्गठनात्मक एकता र जनविश्वासलाई प्रभावित गरेको देखिन्छ।
निर्वाचन परिणामको कठोर यथार्थ
हालैका निर्वाचन परिणामहरूले यो चिन्तालाई थप स्पष्ट पारेका छन्। कोशी प्रदेशको २८ सिटमा जम्मा तीन सिटमा सीमित हुनु, अध्यक्ष ओलीको आफ्नै कर्मभूमि झापामा शून्य प्राप्त गर्नु, आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा ठूलो मतान्तरले पराजय बेहोर्नु, पूर्व सभामुख लगायतका वरिष्ठ नेताहरूको पनि लज्जास्पद हार, काठमाडौं उपत्यकाका १५ सिटमा पूर्ण शून्यता, मधेस प्रदेशका ३२ सिटमा शून्य , धेरै क्षेत्रमा जमानत जफत हुनु र समग्रमा तेस्रो स्थानमा रहनु — यी तथ्यांकहरूले पार्टीको लोकप्रियता र सङ्गठनात्मक क्षमतामा भएको ह्रासलाई देखाउँछन्।
यो पराजयलाई सामान्य निर्वाचन परिणाम मात्र मान्न सकिँदैन। यो जनताको मनस्थिति परिवर्तनको स्पष्ट सङ्केत हो। जनताले अब पुरानो शैली, दम्भ र अधिनायकवादी प्रवृत्तिलाई अस्वीकार गरेका छन्।
हिन्दी शायर अल्लामा इकबालको पङ्क्ति अध्यक्ष ओलिका लागी यहाँ अत्यन्त सान्दर्भिक छ:
“खुद को बदल ले तो फिर दुनिया बदल जायेगी
न बदल सके जो खुद को, वो कभी कुछ नहीं बदल पायेगा।”
अर्थात्, आफैंलाई बदल्न सक्नेले संसार बदल्न सक्छ, तर आफैं नबदल्नेले कहिल्यै केही बदल्न सक्दैन। एमालेले पनि आफ्नो नेतृत्व शैली, निर्णय प्रक्रिया र मूल्य प्रणालीलाई बदल्नुपर्ने समय आएको छ।
फेरि अर्का चर्चित शायर कवि गोरख पांडेको शब्दमा:
“वो दौर अब नहीं रहा, जहाँ गुलामों की तरह
हुकूमत चले और लोग चुपचाप सहते रहें।”
जनता अब गुलाम होइनन्। उनीहरू सचेत, जागरूक र परिवर्तनकामी छन्।
पार्टिका नेताहरूले जनताको यो बदलिएको चेतनालाई बुझ्नुपर्छ। “जनता हाम्रा गुलाम हुन्, हाम्रो आदेश शिरोधार्य गर्छन्” भन्ने सोच पुरानो र खतरनाक छ।
Gen Z आन्दोलन र नैतिक जिम्मेवारी
Gen Z आन्दोलनमा शहीद भएकाहरूको सम्मान गर्नुको साटो अवमूल्यन गर्नु र घटनाको नैतिक जिम्मेवारी नलिनुले नेतृत्वको संवेदनशीलतामाथि प्रश्न उठाएको छ। देशको प्रमुख दलको नेतृत्वले यस्ता संवेदनशील मुद्दामा संयम र समझदारी देखाउनुपर्ने थियो तर चुक्यौ र चुकाउनुपर्ने मुल्य आम एमालेजनलाई चुकाउनुपरेकोछ।
खरानीबाट पुनर्निर्माणको बाटो
अब प्रश्न उठ्छ — के गर्नुपर्छ ?
पहिले नेतृत्व स सम्मान विदा हुनुपर्छ र पार्टीभित्रको ‘खराने ग्याङ’ भनिने प्रवृत्तिबाट मुक्त हुनुपर्छ। अर्थात्, दम्भ, अहंकार, व्यक्तिपूजा र विवादास्पद सहयोगी चयनको संस्कृतिबाट मुक्त हुनुपर्छ।
दोस्रो, पुराना र नयाँ पुस्ताबीच सन्तुलित समन्वय स्थापित गर्नुपर्छ।
तेस्रो, जनताको बदलिएको चेतना र अपेक्षालाई बुझेर नीति तथा कार्यक्रम तय गर्नुपर्छ।
चौथो, आन्तरिक लोकतन्त्रलाई मजबुत बनाउनुपर्छ।
हिन्दी साहित्यका अर्का महान् शायर मीरतकी मीरको यो शेर यहाँ उपयुक्त छ:
“उल्टी सब धारा चली, फिर भी हम चले
हर राह में रोका गया, फिर भी हम चले।”
अर्थात्, उल्टो बगिरहेको धारामा पनि हिँड्ने साहस राख्नुपर्छ। एमालेले पनि पुरानो धारलाई उल्ट्याएर नयाँ बाटो निर्माण गर्न सक्नुपर्छ।
निष्कर्ष: पुनर्स्थापित एमालेको सम्भावना
एमाले नेपाली राजनीतिको एउटा महत्वपूर्ण शक्ति हो। यसको पुनर्स्थापना सम्भव छ, तर यसका लागि ठोस परिवर्तन आवश्यक छ। अध्यक्ष ओली लगायत सम्पूर्ण नेतृत्वले इतिहासबाट पाठ सिक्नुपर्छ। महाभारतको युद्धपछि पाण्डवहरूले पनि राज्यको पुनर्निर्माण गरेका थिए, तर त्यसअघि ठूलो विनाश भएको थियो। एमालेले यस्तो विनाशलाई रोक्न सक्नुपर्छ।
जनताले परिवर्तन चाहेका छन्। कार्यकर्ताहरूले नयाँ ऊर्जा र दृष्टिकोण चाहेका छन्। अब समय छ — आत्मालोचना गर्ने, गल्ती स्वीकार गर्ने र नयाँ सुरुवात गर्ने।
“खुद ही अपनी किस्मत लिख, खुद ही अपना रास्ता चुन
वो जो डर कर बैठा है, वो कभी मुकाम तक नहीं पहुँचता।”
यो शेरले भन्छ — आफ्नै भाग्य लेख, आफ्नै बाटो चुन।
डराएर बसेको व्यक्ति कहिल्यै लक्ष्यमा पुग्दैन।
एमालेका इमानदार कार्यकर्ता, शुभचिन्तक र नेताहरूले अब ‘खराने ग्याङ’ मुक्त, लोकतान्त्रिक, जनकेन्द्रित र नैतिक रूपमा बलियो एमाले निर्माणको अभियान थाल्नुपर्छ। यो मात्र पार्टीको पुनर्स्थापना होइन, नेपाली लोकतन्त्रको पनि सुदृढीकरण हुनेछ।
जनताको आशा अझै जीवित छ। इतिहासले हार मानेका शक्तिहरूलाई पनि पुनरुत्थानको अवसर दिएको छ, तर त्यसका लागि सच्चा आत्मनिरीक्षण र परिवर्तनको साहस चाहिन्छ। एमालेले यो साहस देखाओस् — यो नै समयको माग हो।
